Bỏ thanh minh là mất họ; bỏ giỗ là mất anh em. Câu ấy nghe qua tưởng nặng lời, nhưng nghĩ kỹ thì đúng: một dòng họ không tan trong một ngày, nó chỉ nhạt dần đi qua những lần vắng mặt.
Xum họp gia đình là một trong những nét đẹp đặc sắc của đời thường. Với người Việt, xum họp không chỉ là chuyện của người sống mà còn bao gồm cả những người đã khuất; trong gia đình còn có tổ tiên, ông bà, cha mẹ, anh chị em, con cháu. Ngày xum họp, nếu thiếu vắng một ai thì cũng được các thành viên trong gia đình nhắc đến.
Ngoài việc xum họp thường ngày trong những bữa ăn, còn có những dịp như Lễ, Tết, Giỗ và tiết thanh minh — thường là chạp mã, dịp thăm viếng mộ phần — là những dịp quan trọng để họ hàng xum họp. Quan trọng đến mức người xưa nói thẳng: bỏ thanh minh là mất họ, bỏ giỗ là mất anh em.
Gặp nhau trong dịp Lễ, Tết, Giỗ là dịp để con cháu hướng về tiên tổ, kính lễ tổ tiên, chúc phúc ông bà, cha mẹ, quan tâm chăm sóc trẻ nhỏ. Mỗi người vì hoàn cảnh mà bôn ba, bươn chải, đầu tắt mặt tối tìm kế sinh nhai, hoặc vì mặc cảm, tự ti, mà đôi khi ít chú trọng đến ý nghĩa của việc xum họp gia đình.
Thông qua xum họp gia đình, dòng họ mà gắn kết, hiểu nhau hơn; đồng thời yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ, nương tựa, che chở, chia sẻ lẫn nhau — đó là trách nhiệm của mỗi thành viên trong gia đình, dòng họ. Cũng từ đó mà hàn gắn thêm tình cốt nhục, tình ruột thịt như tay chân, như sẩy vai xuống cánh, sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú dì, anh thay cha là vậy.
Trong một nhà, một họ mà không biết đùm bọc lẫn nhau thì khác gì là người dưng nước lã. Trong khi đó, người khác dòng với nhau vẫn giữ được tình làng nghĩa xóm, tối lửa tắt đèn có nhau: “Bầu ơi thương lấy bí cùng; tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”. Có những lúc bà con xa không bằng xóm giềng gần, “nước xa không cứu được lửa gần” — chính vì thế mà vẫn còn giữ được cốt cách của tinh thần đoàn kết dân tộc.
Những người khác dòng đã là vậy, thì đối với những người trong cùng một dòng họ, vì sao lại không thể đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau — nhất là những người có điều kiện.