Cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 8 km về phía đông nam là Non Nước, Ngũ Hành Sơn — địa danh gắn liền với Khu du lịch thuộc danh thắng Ngũ Hành Sơn. Phía Đông giáp Biển Đông; phía Tây giáp sông Cổ Cò; phía Nam và phía Bắc giáp khu dân cư phường Hòa Hải, thành phố Đà Nẵng. Thưa quý vị, với người ở xa thì đó là mấy dòng chỉ đường trong sách hướng dẫn du lịch; nhưng với con cháu Tộc Đặng Văn Non Nước, mấy dòng ấy chính là địa chỉ của nơi dòng họ mình bắt đầu.
Ngũ Hành Sơn là quần thể gồm 5 ngọn núi: Thủy Sơn, Kim Sơn, Hỏa Sơn (gồm có Dương Hỏa Sơn và Âm Hỏa Sơn), Thổ Sơn và Mộc Sơn. Nơi đây là sự hội tụ của vùng trời biển, non nước hữu tình, với những giá trị lịch sử, văn hóa, du lịch tâm linh sâu sắc, và là một điểm đến của du khách trên con đường di sản Miền Trung: Cố Đô Huế – Ngũ Hành Sơn – Phố cổ Hội An và Khu di tích đền tháp Mỹ Sơn.
Ngày 22 tháng 3 năm 1990, khu danh thắng Ngũ Hành Sơn được Bộ Văn hóa, nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ra quyết định công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia. Gần ba mươi năm sau, ngày 24 tháng 12 năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định xếp hạng quốc gia đặc biệt đối với di tích Danh thắng Ngũ Hành Sơn.
Tên gọi núi Non Nước, tức Non Nước sơn, đã có từ lâu đời và đi vào ca dao Việt Nam như một tổng kết kinh nghiệm về thời tiết của người dân địa phương:
Chiều chiều mây phủ Sơn Trà,
Sấm rền Non Nước trời đà chuyển mưa.
Tên Ngũ Hành Sơn xuất hiện muộn hơn, và đã được Lê Quang Định nói đến trong Hoàng Việt nhất thống dư địa chí (1806): “Phía đông bến đò xã Hoàn Ký Đông có núi Ngũ Hành Sơn, năm tòa núi chia làm Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ gọi là núi Non Nước.”
Trong 02 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước, Non Nước Ngũ Hành Sơn là “căn cứ lõm” của Cách mạng. Các chùa chiền, hang động ở đây từng là nơi đi lại, hoạt động của các sĩ phu yêu nước chống Pháp trong phong trào Cần Vương từ những năm 1885, rồi là nơi hoạt động bí mật hoặc công khai hợp pháp của các nhà hoạt động Cách mạng, đặc biệt là tháng 6 năm 1968 trong trận Đại náo Ngũ Hành Sơn của anh hùng Phan Hành Sơn. Ngày 23 tháng 11 năm 1969, Lực lượng vũ trang của nhân dân Hòa Hải đã được Hội đồng Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng chống Mỹ cứu nước.
Trên mảnh đất ấy, Ngài Thủy Tổ Đặng Văn Cẩn sinh ngày 20 tháng 10 năm Kỷ Mão (1519), quê ở thôn Trung Lữ Vạn, xã Bạch Đường, huyện Nam Đường, phủ Anh Đô, trấn Nghệ An. Ngài cùng các dòng họ thiên di phát triển vào thời Trịnh Nguyễn phân tranh, theo chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ phương Nam những năm 1558-1570 để khai phá vùng đất mới. Năm 20 tuổi, Ngài gia nhập vào Đoàn quân Thủy chiến, giữ chức Tiền trận Sách hữu Thị vệ của Nhà Lê đi đánh nhà Mạc. Ngài dừng chân lập nghiệp tại vùng đất địa linh Núi Non Nước, nơi sơn thủy hữu tình, danh lam thắng cảnh, có núi, có sông, có đồng, có biển; làm ăn sinh sống bằng nghề chài lưới trên sông Trường Giang ngày xưa, nay là Sông Cổ Cò, và khai sinh ra Tộc Đặng Văn Non Nước.
Đến nay đã hơn 400 năm, hậu duệ của Ngài có 15 đời, gồm 02 Phái, 09 Chi. Sơ Tiên Tổ Đời thứ 01 là Ngài Đặng Văn Cẩn. Ngài là hậu duệ đời thứ 16 của Ngài Thượng thái Tiền thủy tổ Đặng Phúc Mãn, quê ở làng Mạc Xá (Lương Xá), huyện Chương Đức (Chương Mỹ), Hà Tây; là con thứ 7 của Ngài Thượng tướng quân Hải nhân hầu Đặng Nộn ở thôn Trung Lữ Vạn, nay là xã Nam Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An; là thứ 2 của Ngài Đại Quốc Công Đặng Tất, là Hàn lâm viện Đặng Chủng, thuộc dòng Họ Đặng Việt Nam.
Ngài cùng tổ tỷ phu nhân hiệu Từ Tâm sinh hạ 03 trai, 01 gái:
Một là Ngài tiên tổ Đặng Văn Bàn, có sinh hạ, nay là Phái Nhất;
Hai là Ngài tiên tổ Đặng Văn Danh, có sinh hạ, nay là Phái Nhì;
Ba là Ngài tổ cô Đặng Thị Hiệu, vô tự;
Bốn là Ngài tiên tổ Đặng Văn Cát, thất truyền.
Ngài thủy tổ Đặng Văn Cẩn mất vào ngày 12 tháng 6 âm lịch.
Phần mộ của Ngài, theo truyền lại, ở La Tài; về sau bị một trận lụt rất lớn, một phần hai làng Quy Mỹ còn gọi là Môn La Tài sụt lỡ trôi về Sông Hàn. Phải rất lâu sau, ngày 17 tháng 3 năm Quý Mùi, tức ngày 18 tháng 4 năm 2003, Hội đồng gia tộc Đặng Văn Non Nước mới tìm lại được hài cốt, lập mộ trong khuôn viên Chùa Quan Thế Âm và làm Lễ chiêu hồn luyện cốt “Cung nghinh Kim thân” đưa Ngài lên tháp mộ để thờ.
Người con thứ nhất, Ngài Đặng Văn Bàn thuộc Phái Nhất, cùng tiên tổ tỷ phu nhân sinh hạ được 01 con trai là Đặng Văn Lịch, giỗ ngày 26 tháng 6 âm lịch; mộ Ngài và mộ Bà ở thôn La Bông, xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Ngài Đặng Văn Lịch cùng tổ tỷ phu nhân sinh hạ được 02 trai: tiên tổ Đặng Văn Quảng, vô tự; và Ngài tiên tổ Đặng Văn Y. Ngài Đặng Văn Y cùng tổ tỷ phu nhân Nguyễn Thị Thứ sinh hạ được 03 trai: Ngài tổ Đặng Văn Nhẩn, nay là Chi Nhất, Phái Nhất, ở thôn La Bông, xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng; Ngài Đặng Văn Ký, nay là Chi Nhì, Phái Nhất, ở phường Hòa An, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng; và Ngài Đặng Văn Câu, nay là Chi Ba, Phái Nhất, tại Cẩm Chánh, La Châu.
Người con thứ hai của Ngài Thủy tổ Đặng Văn Cẩn là Đặng Văn Danh, thuộc Phái Nhì, cùng tổ tỷ phu nhân sinh hạ được 02 con trai là Ngài Đặng Văn Yên và Ngài Đặng Văn An. Ngài Đặng Văn Yên, Phái Nhì, cùng tổ tỷ phu nhân sinh hạ được 01 người con trai là Đặng Văn Phận; Ngài Đặng Văn Phận cùng tổ tỷ phu nhân sinh hạ được 07 con trai là Ngài Đặng Văn Mộ (Chi Nhất), Ngài Đặng Văn Nhỏ, Ngài Đặng Văn Sử, Ngài Đặng Văn Thuận, Ngài Đặng Văn Phước, Ngài Đặng Văn Hội và Ngài Đặng Văn Được (Chi Nhì); nay lập nên Chi Nhất và Chi Nhì của Phái Nhì.
Ngài Đặng Văn An, cũng thuộc Phái Nhì, cùng tổ tỷ phu nhân sinh hạ được 01 con trai là Đặng Văn Sự. Ngài Đặng Văn Sự cùng tổ tỷ phu nhân sinh hạ được 06 trai, 02 gái: Ngài quý nương Đặng Thị Đoan, Ngài Đặng Văn Thơ (Chi Ba), Ngài Đặng Văn Bình (Chi Tư), Ngài Đặng Văn Cự (Chi Năm), Ngài Đặng Văn Phú (Chi Sáu), Ngài quý nương Đặng Thị Còn, Ngài Đặng Văn Đại và Ngài Đặng Văn Chút; nay lập nên 4 Chi của Phái Nhì, gồm Chi Ba, Chi Bốn, Chi Năm và Chi Sáu.
Nhà thờ Tộc Đặng Văn Non Nước hiện có 02 nhà thờ. Một là Nhà thờ cổ ở chân Núi Nam Hỏa Sơn, Khối Sơn Thủy, phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn — nay đều thuộc phường Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng. Nhà thờ cổ của Tộc Đặng Văn Non Nước cũng là địa điểm hoạt động của các chiến sĩ cách mạng từ năm 1951 đến 1970; ngôi nhà thờ được Khu Sông Đà đặt cơ sở Cách mạng, là nơi ẩn trú của cán bộ, bộ đội chủ lực, du kích, đồng thời cũng là nơi cất giữ khí tài, lương thực để phục vụ chiến đấu đánh địch qua 02 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ cứu nước. Ngày 30 tháng 8 năm 2006, nhà thờ cổ đã được UBND thành phố Đà Nẵng công nhận là Di tích lịch sử văn hóa.
Hai là Nhà thờ ở Khối Đa Mặn, phường Bắc Mỹ An trước đây, nay là phường Khuê Mỹ, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng.
Con cháu các Phái, các Chi họ Tộc Đặng Non Nước luôn ghi nhớ và cố gắng gìn giữ nét đẹp truyền thống của ngày lễ dâng hương trước Nhà thờ tộc, xem đây là nét văn hóa của phong tục thờ cúng Tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Nét đẹp ấy, cùng với văn hóa làng xã, sẽ tạo nên sức mạnh tinh thần nuôi dưỡng, bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống văn hóa lành mạnh, tốt đẹp của cả dân tộc.
Tôn trọng, bảo tồn và vun đắp giá trị truyền thống, nguồn gốc của mỗi gia đình, gia tộc là trách nhiệm của mỗi con, cháu, dâu, rể Tộc Đặng — với những người đã chết, với những người đang sống, và với cả thế hệ mai sau.